top of page

Isırgan Ekstresi

Isırgan (Urtica spp.) ülkemizde tarla, yol ve orman kıyılarında ve özellikle Karadeniz Bölgesinde çok yoğun olarak yayılış gösteren bir bitkidir. Isırgan üzerine son yıllarda giderek artan sayıda etki ve etki mekanizması üzerine çalışmalar yapılmaktadır.

 

KİMYASAL İÇERİĞİ

Yaprak yüzeyinde bulunan yakıcı tüylerinde çeşitli kimyasal maddeler bulunmaktadır. Isırganın yakıcı özelliği formik asit, histamin, serotonin ve kolinden kaynaklanmakta ve yaprakları mineraller, karetenoidler, flavonoidler, steroller, quersetin, potasyum tuzları, kalsiyum, vitamin A, B, C ve provitamince zengindir (Taylor, 2005, Orcic ve ark, 2014).





 

1 kg taze bitki 130 mg C vitamini, 730 mg karoten ve oksalat içerir. Yapraklar; K, vitamin B1, provitamin A, ürtisin glikozidi, sistosterin, sepi maddeleri, ksantofil, külü ise %6.3 demirtrioksit, silisyum, potasyum, kalsiyum içerir (Koç 2002). Wetherilt (1989)’ un bildirdiğine göre bitkinin yaprakları 14.4 mg/100 g α-tocopherol, 0.23 mg/100 g riboflavin, 13 mg/100 g demir, 0.95 mg/100 g çinko, 873 mg/100 g kalsiyum, 75 mg/100 g fosfor, ve 532 mg/100 g potasyum içermektedir.

 

          KULLANIM ALANLARI

Isırgan üzerine yapılan birçok çalışmada bu bitki ekstresinin,

 

*  İdrar söktürücü

*  Bağışıklık sistemini güçlendirici

*  Kanı temizleyici

*  Metabolizmayı uyarıcı

*  Gut ve romatizma ağrıları azaltıcı

*   İdrar yolları, böbrek iltihabı ve rahatsızlıklarında iltihabı ve enfeksiyonu azaltıcı

*  Karaciğer, safra ve dalağı güçlendirici

*  Bayanların şiddetli âdet kanamalarında ağrıyı azaltıcı kanamayı düzenleyici

*  Egzamayı azaltıcı

*  Pankreas üzerine etkisinden dolayı kan şekeri düzeyini düşürücü

*  Balgam söktürücü

*  Mide krampları ve gastritte ağrıyı azaltıcı

*  Ödemi, şişkinliği azaltıcı

*  Siyatik ve lumbago ağrılarını azaltıcı

*  Saç kökü kuvvetlendirici ve saç dökülmesini önleyici olarak kullanılmaktadır

 

Tarihi birçok kaynakta, Yunan hekimler Dioskorides ve Galen ısırgan yapraklarının diüretik ve laksatif özellikte olduğunu ve astım, akciğer iltihabı gibi hastalıkların tedavisinde kullanıldığını ifade etmişlerdir. Isırgan yaprakları ve tohumlarının tek başına ya da diğer bitkilerle birlikte diyabet, egzama, hemoroit, karaciğer iltihaplanması, anemi, romatizma ve prostat kanseri gibi hastalıkların tedavisinde kullanıldığı bilinmektedir (Konrad ve ark., 2000; Leporatti ve Corradi, 2001; Miraldi ve ark., 2001; Petlevski  ve ark., 2001). Bitkinin analjezik ve ağrı kesici (Yongna ve ark., 2005), antimikrobiyal (Gülçin ve ark. 2004; Uzun ve ark., 2004), antibakteriyel (Aksu ve Kaya, 2004), tansiyon düşürücü ve antidiyabetik (Newall ve ark., 1996; Ziyyat ve ark., 1997; Bnouham ve ark. 2003; Farzami ve ark., 2003), kardiyovasküler (Testai ve ark., 2002), diüretik (Tahri ve ark.,2000), antienflamatuvar (mafsal ağrılarını giderici) (Randall ve ark., 1999) ve antiromatizmal (Riehemann ve ark., 1999) etkilerini bildiren pek çok araştırma mevcuttur.




 

Bitki ülkemizde de halk hekimliğinde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Şimşek ve ark (2004), Türkiye genelinde yürüttükleri etnobotanik bir çalışma ile ısırganın halk arasında kanser, böbrek rahatsızlığı, solunum yolları rahatsızlığı ve öksürük tedavisi, saç dökülmelerini önleme, nefes darlığı, felç, tansiyon, mide ağrısı, romatizma, mantar enfeksiyonları, kemik erimesi, egzama, kadın hastalıkları, hipertansiyon, böbrek taşı düşürme ve hazmı kolaylaştırma şeklinde kullanıldığını bildirmişlerdir. Ayrıca, hemoroit tedavisinde de kullanılmaktadır (Gürhan ve Ezer (2004).

 

Kan temizleyici ve aynı zamanda kan yapıcı bir bitkidir. Pankreas üzerinde çok olumlu etkileri olduğu için, ısırgan otu çayı ile kandaki şeker düzeyi düşürülür. İdrar yolları hastalıkları ısırgan çayı ile tedavi edilir (Coşkun, 1997). Yapraklı, filiz ve tohumlarından yapılan çayı kanı temizler, baş ağrısı, karın ağrısı ve böbrek hastalıklarında kullanılır. Kaynatılarak elde edilen suyu, lohusaların sütünü arttırır, romatizma ağrılarının olduğu yere uygulanırsa ağrıyı keser. Egzama olan bölgeye kurusu dövülüp sürülür. Haşlanıp yendiğinde şekeri düşürür. Suyu da, ciltteki lekeler için, pamukla yüze sürülür (Ertuğ, 2002).

 

Ege Bölgesi halk hekimliğinde sivilce, yara ve diğer bazı cilt hastalıklarında yoğun olarak kullanıldığı (Şar ve Asil, 1985), İzmir’de en çok satılan droglardan biri olduğu ve üst solunum yolları rahatsızlıklarında kullanıldığı rapor edilmiştir (Karademir ve Öztürk, 2002).

 

Bağışıklığı düzenleyici etkisinden dolayı iyi bir koruyucudur. Isırgan otu kürünü alan kişilerin kendini çok kısa bir süre içerisinde eskiye oranla çok daha rahat hissettiği, enerji ve çalışma gücünün geri geldiği, dış görünümde de belirgin bir düzelme başladığı bildirilmektedir (Özer ve ark., 2001).




 

Ayrıca ısırganın çiçekli bitki kısımları üriner sistem enfeksiyonları, böbrek ve mesane taşları ve romatizma tedavisinde de kullanılmaktadır. Bitki dahilen ve romatizmal hastalıklarda destekleyici tedavi olarak haricen kullanılır. Alt üriner sistemin inflamatuar hastalıklarında irrigasyon (yıkama) tedavisinde dahilen kullanılır. Ayrıca böbrek taşlarının tedavi ve önlenmesinde de irrigasyon işlemi için kullanılır.

Avrupa Farmakopesi Komisyon E1’ye göre; prostat şikayetleri, irritabl mesane, prostat adenomun I-II evresindeki miksiyon şikayetlerinde kullanılır. Bu ilaç büyümüş prostatın semptomlarını büyümeyi elimine etmeden sadece hafifletir. Komisyon E’ye göre, özellikle rezidüel idrarı azaltır ve üriner akımı artırır. Isırganın tek başına ya da diğer bitkilerle birlikte uygulanmasının benign prostat hiperplazisinin (BPH) semptomlarını etkili olarak azalttığı görülmüştür (Sokeland ve Albrecht, 1997; Schneider ve ark., 1995).

 

Isırgan kökünün idrar hacminde artış, maksimum üriner akım artışı ve rezidüel idrar azalmasına neden olduğu gösterilmiştir.  Birçok çalışmada, sıvı kök ekstresinin benign prostat hiperplazisi (BPH) tedavisinde çok etkili olduğu bulunmuştur (Hryb ve ark., 1995; Schottner, 1997; Hirano ve ark., 1994; Wagner ve ark., 1994; Safarinejad, 2005; Schneider ve Rubben, 2004).

 

Isırgan otu yaprağı ekstresi ile tedavi edilen hastalarda C-reaktif proteini (CRP) düzeylerinde iyileşme gösterdiği kanıtlanmıştır (Chrubasik ve ark., 1997). Artroz ve romatoid artriti olan ve ısırgan yaprağı ekstresinin kullanılan hastalarda belirgin bir şekilde iyileşme sağlandığı, hastalardaki ağrıların belirgin bir şekilde azaldığı rapor edilmiştir (Ramm ve Hansen, 1996).




 

Isırgan bitkisinin değişik bitki kısımlarından yalın veya başka bitki ekstraktlarıyla elde edilen ve Avrupa da üretilen bitkisel kökenli ilaçların listesi aşağıda verilmiştir. Tablo incelendiğinde, Almanya’nın tıbbi ilaç üretiminde ısırganı yoğun bir şekilde kullandığı anlaşılmaktadır. Bu ilaçlar; artrit, prostatik bozukluklar, deri bozuklukları, metabolik bozukluklar, dolaşım bozuklukları, stres, sindirim bozuklukları, karaciğer ve safra bozuklukları, üreme sistemi bozuklukları, böbrek taşı, romatizmal bozukluklar, prostatik hipertropi, sindirim sistemi bozuklukları, kas-iskelet ve genel bozukluklar, iştah azlığı, bening prostatik hiperplasia, prostatik adenoma tedavileri için kullanılmaktadır.

 

Avrupada  Isırgan Türleri İçeren Sağlık Ürünleri

 

Ürün adı

İçerik

Ana Üretici Firma ve Ülkesi

Tedavi Amacı

Arthrodynat

Isırgan herba ve diğer bitkiler

Ziethen, Almanya

Artrit

Bazoton

Isırgan Kökü

Kanolt, Almanya

Prostatik bozukluklar

Befelka

Isırgan herba tinktürü

Befelka, Almanya

Deri bozuklukları Metabolik bozukluklar Dolaşım bozuklukları





Cholaflux

Isırgan yaprağı ve diğer bitkiler

Nattermann Tee Arznei, Almanya

Bitkisel çay

Colchicum-Strath

Isırgan yaprağı ve diğer bitkiler

Strath-Labor, Almanya

Genel bozukluklar

Combudoron

Isırgan yaprağı ve diğer bitkiler

Weleda, Almanya

Deri bozuklukları

Combudoron

Isırgan (urens) ve diğer bitkiler

Weleda, İngiltere

Homeopatik içerik

Crinocedin

Isırgan (dioica) ve diğer bitkiler

Wolfer, Almanya

Saç toniği

Dr Grandel Brennessel ‘Vital Tonicum’

Isırgan yaprağı

Grandel- Synpharma, Almanya

Tonik

Fragador

Isırgan(dioica) yaprağı ve diğer bitkiler

Weleda, İngiltere

Stres

Heparchofid S

Isırgan herba, tohumu ve diğer bitkiler

Fides, Almanya

Sindirim bozuklukları Karaciğer ve safra bozuklukları

Kleer

Isırgan (dioica) ve diğer bitkiler

Modern Health Products, İngiltere

Deri bozuklukları

Liruptin

Isırgan herba ve diğer bitkiler

Fides, Almanya

Üreme sistemi bozuklukları

Nephropur

Isırgan herba ve diğer bitkiler

Repha, Almanya

Üreme sistemi bozuklukları

Nosenil

Isırgan ve diğer bitkiler

Farbo, İtalya

Böbrek taşı

Prostaforton N

Isırgan (dioica) kökleri

Plantorgan, Almanya

Prostatik bozukluklar

Prostagalen N

Isırgan (dioica) kökleri ve diğer bitkiler

Galenika, Almanya

Prostatik bozukluklar

Prostagutt

Isırgan (dioica)

Schwabe, Almanya

Prostatik bozukluklar

Prostaherb cum ‘Belladonna N’

Isırgan kökleri ve diğer bitkiler

Redel, Almanya

Prostatik bozukluklar

Prostatin N

Isırgan kökleri ve diğer bitkiler

Kanoldt, Almanya

Üreme sistemi bozuklukları

Prostatin N-Liquidum

Isırgan kökleri ve diğer bitkiler

Kanoldt, Almanya

Üreme sistemi bozuklukları

Rheuma

Isırgan herbası ve diğer bitkiler çayı

Stada, Almanya

Romatizmal bozukluklar

Rheumex

Isırgan herbası ve diğer bitkiler

Labopharma, Almanya

Romatizmal bozukluklar

Salus Kurbis– Tonikum

Isırgan Herba-kökü ve diğer bitkiler

Salushaus, Almanya

Prostatik bozukluklar

Salus Rheuma

u. Stuffwechsel Funktionstee Nr.12

Isırgan yaprakları ve diğer bitkiler

Salushaus, Almanya

Romatizmal bozukluklar

Salus Rheuma-Tee Krautertee Nr.12

Isırgan herba-kök ve diğer bitkiler

Salushaus, Almanya

Romatizmal bozukluklar

Secerna

Isırgan herba-tohumları ve diğer bitkiler

Fides, Almanya

Tonik

Simic

Isırgan kökleri

Zyma, İsviçre

Prostatik hipertropi

Stoffwechseldragees

Isırgan herbası ve diğer bitkiler

Molitor, Almanya

Sindirim sistemi bozuklukları

Tisane antirhumatismale ‘H’

Isırgan herbası ve diğer bitkiler

Hanseler, İsviçre

Kas-iskelet ve genel bozukluklar

Tisane d’allaitement ‘H’

Isırgan herbası ve diğer bitkiler

Hanseler, İsviçre

İştah azlığı

Uvirgan

Isırgan kökü ve diğer bitkiler

Konolt, Almanya

Üriner sistem bozuklukları

Vollmers präparierter grüner

Isırgan herbası ve diğer bitkiler

Salush-aus, Almanya

Üriner sistem bozuklukları

Urtica plus

Isırgan (U. dioica’nın kurutulmuş yaprakları)

Euro pharm, Austurya

Üriner sistem bozuklukları

Urtica plus N

Isırgan (U. dioica’nın kurutulmuş yaprakları)

Hayer, Almanya

Bening prostatik hiperplasia

Urtica prostat Uno

Isırgan (U. dioica’nın kurutulmuş yaprakları)

Azupharma, Almanya

Bening prostatik hiperplasia

Urticur

Isırgan (U. dioica’nın kurutulmuş yaprakları)

Biocur, Almanya

Bening prostatik hiperplasia

Urtipret

Isırgan (U. dioica’nın kurutulmuş yaprakları)

Bionorica, Almanya

Prostatik adenoma

Martindale, 1993; Martindale, 1999.

 

 



KAYNAKLAR

 Aksu, M.İ., Kaya, M., 2004. Effect of usage Urtica dioica L. on microbiological properties of sucuk, a Turkish dry- fermented sausage. Food Control 15: 591-595.

Bnouham, M., Merhfour, F.M., Ziyyat, A., Mekhfi, H., Aziz, M., Legssyer, A. 2003. Antihyperglycemic activity of the aqueous extract of Urtica dioica. Fitoterapia, 74: 677-681

Ertuğ, F., 2002. Bodrum Yöresinde Halk Tıbbında Yararlanılan Bitkiler. 14. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı. Eskişehir.

 Farzami, B., Ahmadvand, D., Vardasbi, S., Majin, F.J., Khaghani, S. 2003. Induction of insulin secretion by a component of Urtica dioica leave extract in perifused Islets of Langerhans and its in vivo effects in normal and streptozotocin diabetic rats. Journal of Ethnopharmacology, 89: 47-53.

 Gülçin, G., Ezer, N., 2004. Halk Arasında Hemeroid Tedavisinde Kullanılan Bitkiler -I. Hacettepe Üniv. Ecz. Fak. Dergisi, 24: 37-55.

 Gülçin, G., Küfrevioğlu, I., Oktay, M., Büyükokuroğlu, M.E., 2004. Antioxidant, antimicrobial, antiulcer and Analgesic Activities of Netle (Urtica dioica). Journal of Ethnofarmacology, 90: 205- 215.

 Koç, H., 2002. Bitkilerle Sağlıklı Yaşama. G.O.P. Üniversitesi. Tokat. Ümit Ofset Basımevi Ankara. 388 s.77

 Konrad, L., Müler, H.H., Lenz, C., Laubinger, H., Aumüller, G., Lichius, J.J., 2000. Antiproliferative effect on human prostate cancer cells by stinging nettle root (Urtica dioica) extract. Planta Medica, 66: 44–47.

 Leporatti, M.L., Corradi, L., 2001. Ethnopharmacobotanical remarks on the province of Chieti town (Abruzzo, Central Italy). Journal of Ethnopharmacology, 74: 17– 40.

 Miraldi, E., Ferri, S., Mostaghimi, V., 2001. Botanical drug an preparations in the traditional medicine of West Azerbaijan (Iran). Journal of Ethnopharmacology, 75:

 Newall, C.A., Anderson, L.A., Phillipson, J.D., 1996. In: Herbal medicines: a guide for health-care professionals, The pharmaceutical press, London (1996), p. 201.

 Orcic D, Franciskovic M, Bekvalac K, Svircev E, Beara I, Lesjak M, Mimica-Dukic N (2014) Quantitative determination of plant phenolics in Urtica dioica extracts by high-performance liquid chromatography coupled with tandem mass spectrometric detection. Food Chem 143:48–53

 Petlevski, R., Hadzija, M., Slijepcevic, M., Juretic, D., 2001. Effect of "antidiabetis" herbal preparation on serum glucose and fructosamine in NOD mice. Journal of Ethnopharmacology, 75: 181–184

 Randall, C., Meethan, K., Randall, H., Dobbs, F., 1999. Nettle sting of Urtica dioica for joint pain, an exploratory study of this complementary therapy. Complementary Therapies in Medicine, 7: 126-131.

 Riehemann, K., Behnke, B., Schulze-Osthoff, K., 1999. Plant extracts from stinging nettle (Urtica dioica), an antirheumatic remedy, inhibit the proinflammatory transcription factor. FEBS Letters, 442: 89-94.

 Şimsek, I., Aytekin, F., Yesilada, E., Yıldırımlı, S., 2004. An ethnobotanical study of the Beypazarı, Ayas, and Gudul district towns of Ankara province (Turkey). Economic Botany, 58: 705-720.

 Tahri, A., Yamani, S., Legssyer, A., Aziz, M., Mekhfi, H., Bnouham, M., Ziyyat, A., 2000. Acute diuretic, natriuretic and hypotensive effects of a continuous perfusion of aqueous extract of Urtica dioica in the rat. Journal of Ethnopharmacology, 73: 95-100.

 Taylor, L., 2005. The Healing Power of Rainforest Herbs. New York.       ISBN:     0-7570-0144-0

 Testai, L., Chericoni, S., Calderone, V., Nencioni, G., Nieri, P., Morelli, I., Martinotti, E., 2002. Cardiovascular effects of Urtica dioica L. (Urticaceae) roots extracts: in vitro and in vivo pharmacological studies. Journal of Ethnopharmacology, 81: 105-109.

 Uzun, E., Sariyar, G., Adsersen, A., Karakoc, B., Ötük, G., Oktayoglu, E., Pirildar, S., 2004. Traditional medicine in Sakarya province (Turkey) and antimicrobial activities of selected species. Journal of Ethnopharmacology, 95: 287-296.

 Wetherilt, H., 1989. Isırganotu Yaprak ve Tohumlarının Besleyici Özellikleri ve Antitümörel Etkileri. Doktora tezi. Hacettepe Univ. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara

 Yongna, Z., Wantana, R., Pisit, B., Zhongkun, L., Rongping, Z., 2005. Analgesic and antipyretic activities of the aqueous extract of Urtica macrorrhiza in experimental animals. Fitoterapia, 76: 91-95.

 Ziyyat, A., Legssyer, A., Mekhfi, H., Dassouli, A., Serhrouchni, M., Benjelloun, M., 1997. Phytotherapy of hypertension and diabetes in oriental Morocco. Journal of Ethnopharmacology, 58: 45-54.

Comments


bottom of page